De onderstroom klinkt vaak als iets groots en ingewikkelds. Maar het zit juist in de kleine momenten. In dat korte overleg waarin iemand zich inhoudt. In het grapje dat nét iets schuurt. In de stilte na een besluit. Leiderschap is durven kijken, voelen en vragen.
Werken met de onderstroom vraagt geen ingewikkelde modellen, het vraagt vooral moedige aandacht. Door met regelmaat stil te staan bij wat er écht speelt – ook in jou als leidinggevende – ontstaat er ruimte voor de beweging die nodig is om met zijn allen vooruit te komen, lol te hebben, efficiënt te zijn en te kunnen innoveren. En die beweging begint niet met antwoorden, die start met échte vragen.
Collectieve en individuele onderstroom
In de literatuur wordt ook wel onderscheid gemaakt tussen collectieve en individuele onderstroom. De collectieve onderstroom uit zich in (team)waarden, cultuur, overtuigingen en ‘zo doen we dat hier (wel of niet)’. De collectieve onderstroom is niet zichtbaar, wel voelbaar (het welbekende ‘onderbuikgevoel’). Bij de individuele onderstroom gaat het over intenties, gevoelens, behoeftes, drijfveren en identiteit en heeft invloed op hoe iemand reageert in verschillende situaties. Deze onderstroom draagt bij aan persoonlijke groei en ontwikkeling.
De individuele onderstroom heeft effect op de collectieve onderstroom
Belangrijk om in gedachten te houden: de individuele onderstroom heeft invloed op de collectieve onderstroom. Als voorbeeld het verbale en non-verbale gedrag van een individuele medewerker kan invloed hebben op hoe de samenwerking in het team verloopt. Onzekerheid, weerstand, elke gedrag dat een medewerker meebrengt, kan van grote invloed zijn.
Ook het niet nemen van individuele verantwoordelijkheid door de teamleden is een voorbeeld waarbij de individuele onderstroom van invloed is op de collectieve onderstroom. Immers, het nemen van eigenaarschap door teamleden wordt door de meeste leidinggevenden als belangrijk bestempeld en draagt bij aan het versterken van de samenwerking.
Wat kun jij als leidinggevende doen?
Om jou als leidinggevende op weg te helpen om aan het werk te gaan met de individuele onderstroom binnen jouw team, vind je hieronder een aantal reflectievragen om eerst zelf mee aan de slag te gaan. De vragen helpen je te onderzoeken hoe jij jouw plek inneemt en hoe jouw gedrag van invloed is op jouw team.
Ben ik geneigd de gaten op te vullen als het stil blijft? Of houd ik me juist in? Wees je ervan bewust dat jouw gedrag meer invloed heeft op jouw team dan je denkt. Wanneer jij jezelf toestaat om met open blik en zonder oordeel waar te nemen wat er gebeurt, nodig je je team uit om dat ook te doen.
Welke invloed oefen ik uit op de onderstroom? Straal ik verbaal en non-verbaal dezelfde boodschap uit? Spreek ik mij wel voldoende uit? Waar voel ik me ongemakkelijk bij om te zeggen? Waar voel ik de spanning of weerstand?
Houd ik me meer bezig met de collectieve onderstroom of met de individuele onderstroom? En wat betekent dat voor mijn rol als leidinggevende?
Drie eenvoudige tips om direct in te zetten om de onderstroom binnen jouw team bespreekbaar te maken
Begin! Begin klein. Merk je dat de energie zakt na een besluit? Benoem het. “Ik zie instemmende knikken, maar voel aarzeling. Klopt dat?” Zulke interventies hoeven niet zwaar te zijn, maar vragen wel dat je aanwezig bent – ook in wat níét gezegd wordt.
Maak ruimte voor reflectieve momenten Maak ruimte in je agenda voor reflectieve momenten. Begin een teamoverleg eens met de vraag: “Wat speelt er onderhuids dat we nog niet gezegd hebben?” Of sluit een gesprek af met: “Wat zou je nog willen toevoegen als alles gezegd mocht worden?”
Ga op zoek naar de drijfveren van jouw team Weet je wat de drijfveren zijn van jouw teamleden? Bevraag! Net als het weten waar ieder teamlid energie van krijgt (of juist op leeg loopt). Wees oprecht nieuwsgierig. Zo leer je je medewerkers – nog – beter kennen. Doe dit in teamverband, dan krijg je als bonus dat de medewerkers elkaar ook beter leren kennen.
Als laatste nog een tip om jouw rol als leidinggevende te versterken: reflecteer wat jouw invloed op de onderstroom is met een collega-leidinggevende. Wissel ervaringen uit, leer van elkaar en experimenteer met het stellen van oprechte vragen.
We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat je instemt met ons privacybeleid.
