Van wrijving naar vernieuwing: zo maak je verschillen waardevol
Als leider werk je dagelijks met mensen die anders denken, doen en communiceren dan jij. Er zijn verschillen in leeftijd, denkstijl, tempo, waarden of cultuur. De een gaat recht op zijn doel af, de ander weegt alles zorgvuldig af. De een wil tempo maken, de ander zoekt eerst verbinding.
Dat maakt samenwerken soms lastig, terwijl juist in die verschillen de kracht van het team schuilt. Door verschillen ontstaan nieuwe ideeën, scherpere besluiten en betere resultaten. Maar hoe zet je nu verschillen om naar waardevolle kansen?
Harmonie is niet de oplossing
Veel leiders hebben de neiging om de lastigheid rondom verschillen uit de weg te gaan. Ze willen graag een prettige sfeer, harmonie, een gevoel van ‘we zitten op één lijn’. Maar te veel harmonie is net zo gevaarlijk als te veel conflict. Want als verschillen niet uitgesproken worden, verdwijnen ze niet. Integendeel, ze gaan juist verder in de zogenaamde onderstroom in een team. Dan zie je signalen als vergaderingen waarin dezelfde stemmen steeds het woord nemen, besluiten die buiten de groep vallen of een team dat stilvalt zodra het spannend wordt. De keerzijde van het vermijden van verschillen, is dat ontwikkeling, groei en vernieuwing stagneren.
Verschil als bron voor vernieuwing
Dat er wrijving ontstaat, is niet het probleem. Wrijving betekent namelijk niet dat er iets misgaat, maar dat er iets leeft. Het laat zien dat er betrokkenheid is. Overtuigingen en ideeën botsten omdat mensen ergens om geven. Dat is precies de energie die je als leider kunt benutten.
In plaats van te proberen die spanning weg te nemen, kun je onderzoeken waar die vandaan komt. Waar zit de passie, de behoefte of de zorg achter het verschil van mening? Wanneer je dat bespreekbaar kunt maken, verandert wrijving in beweging. Je hoeft niet altijd de rust te bewaren in het team. Het botsten van ideeën en meningen is juist een mooie bron voor vernieuwing.
Het vraagt van leiders om ruimte te maken voor meerdere waarheden. In Deep Democracy noemen we dit het horen van alle stemmen in een groep. Ook die stemmen die normaal onder tafel blijven, die niemand durft te uiten. Door dit te doen, benut je alle wijsheid van de groep. Je hoeft niet te kiezen tussen goed of fout, het gaat erom nieuwsgierig te zijn naar wat er in die spanning te ontdekken valt. Je stimuleert vernieuwing en komt tot een gedragen besluitvorming op basis van meerdere perspectieven.
Van gelijk hebben naar gezamenlijkheid
Een team dat verschillen waardeert, kiest niet voor consensus, maar voor co-creatie. Dat betekent: luisteren om te begrijpen, niet om te overtuigen. In plaats van de vraag wie heeft hier gelijk, wordt de vraag wat zien we verschillend en wat kunnen we daar samen van leren? En daarbij geef je als leider het voorbeeld door zelf twijfel toe te laten, door nieuwsgierig te zijn naar het andere perspectief, geef je anderen toestemming om dat ook te doen.
Als je verschillen echt benut, laat je zien dat je openstaat voor andere perspectieven. Mensen ervaren dan dat hun stem ertoe doet, ook als die afwijkt van die van jou. En daar begint vernieuwing, want wanneer mensen voelen dat hun ideeën, twijfels en afwijkende meningen ook welkom zijn, durven ze te experimenteren en nieuwe wegen te verkennen.
Vijf tips voor leiders die van wrijving naar vernieuwing willen
1. Normaliseer de verschillen
Zeg niet alleen dat diversiteit belangrijk is, maar laat zien dat het gewenst is dat mensen anders denken, voelen of werken. Begin vergaderingen met de vraag: Welke invalshoek missen we nog?” of Wie denkt hier anders over? Zo maak je verschil onderdeel van het gesprek, in plaats van iets dat later moet worden opgelost.
2. Onderzoek je eigen voorkeuren
Iedere leider heeft blinde vlekken. Herken dat patroon, want als leider heb je altijd voorkeuren: voor mensen die op jou lijken, die snel schakelen of juist rustig overleggen. Dat is menselijk. Maar als je je daar niet van bewust bent, stuur je ongemerkt op basis van die voorkeuren. Dan krijgen sommige stemmen meer ruimte dan anderen en mis je mogelijk de invalshoeken die je team juist nodig heeft voor vernieuwing. Door jezelf daarin beter te leren kennen, creëer je meer balans en benut je het volle potentieel van je team. Vraag je team: Wanneer merken jullie dat ik ruimte geef en wanneer juist niet?
3. Creëer psychologische veiligheid
Verschillen komen pas tot hun recht in een cultuur waarin mensen zich veilig voelen om iets afwijkends te zeggen. Dat betekent niet dat het altijd harmonieus en gezellig moet zijn. Er mag ook ruimte zijn voor discussie, dialoog en inhoudelijke scherpte naar elkaar. Benoem het moment dat het schuurt: Ik merk dat dit spannend is, maar laten we er juist even bij blijven en onderzoeken wat er speelt.
4. Gebruik wrijving als kans
Als er irritatie is, stel dan de vraag: Wat willen we eigenlijk beschermen? Of Wat is hier zo belangrijk voor jou? Achter elke wrijving zit iets waardevols, een overtuiging, een ambitie, een zorg. Door dat samen te onderzoeken, ontstaat begrip en kun je met elkaar weer in gesprek over wat echt telt.
5. Vier zichtbaar de verschillen
Geef niet alleen complimenten op resultaat, maar ook op de samenwerking onderling. Laat zien wat het oplevert als iemand net anders kijkt of doet. Deel successen waarin meerdere perspectieven samenkwamen. Op die manier maak je zichtbaar dat vernieuwing ontstaat doordat mensen verschillend denken en dat het dagelijks bijdraagt aan een betere samenwerking.
Elk team kent momenten waarop het schuurt. De vraag is niet of dat gebeurt, maar hoe je ermee omgaat. Het vraagt moed om niet weg te lopen als het schuurt, maar erbij te blijven en het gesprek aan te gaan. Leiders die spanning durven toelaten, bouwen aan vertrouwen en creëren ruimte voor vernieuwing.
Tips om aan de slag te gaan met je team
- Onderzoek hoe het staat met de teamsamenwerking
Een handig hulpmiddel hierbij kan het werkboekje De vijf pijlers van teamsamenwerking zijn. Laat alle teamleden de vragenlijst invullen en bespreek daarna gezamenlijk de uitkomsten. - Houd een ‘Benen op tafel’ sessie. Even los van de inhoud
Een Benen op Tafel sessie is informeler dan een werkoverleg, een bila of informatiebijeenkomst. In het werkboekje Verdieping met je Team | Benen op Tafel geven we een aantal tips om dit op te pakken. - Het wrikt maar je weet niet waar en waarom
In het artikel Op zoek naar de saboteur in je team! lees je welke vormen van weerstand je tegen kunt komen. Vaak is dit onbewust omdat medewerkers onzeker zijn geworden en niet alles op tafel durven leggen. - Spreek je medewerkers individueel en als team
Voorkom bondjes. Spreek je medewerkers op gezette tijden individueel. In een vertrouwelijk en persoonlijk gesprek. Spreek daarnaast vooral ook je team als geheel. In een werkoverleg: dan gaat het over de inhoud. En ook vooral in een informelere setting. Samen lunchen of zie de vorige tip over de ‘Benen op Tafel’ sessie. Dit geeft een versterkt teamgevoel en versterkt de betrokkenheid.
Nynke de Geus
Coach bij Van Dongen & Co
nynke@vandongenenco.nl
Maddy Bolhuis
Coach bij Van Dongen & Co
maddy@vandongenenco.nl
Nieuwsbrief
Wil je op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief