Als gesprekken vastlopen, gaat het zelden om gelijk
Over wat er onbewust verschuift in relaties en samenwerking en hoe je dat zichtbaar maakt
Wanneer relaties vastlopen, zien we vaak dat de aandacht snel verschuift naar de inhoud. Standpunten worden scherper, argumenten herhaald en gesprekken krijgen steeds meer het karakter van een discussie. Zonder dat het expliciet wordt uitgesproken, ontstaat er onder de oppervlakte een bekende vraag: wie heeft hier eigenlijk gelijk?
Dat is begrijpelijk. Gelijk krijgen geeft houvast en duidelijkheid. Het helpt om positie te bepalen en richting te geven aan het gesprek. Tegelijkertijd zien wij in de praktijk dat dit zelden de beweging brengt waar mensen werkelijk naar op zoek zijn. Sterker nog: hoe meer het gesprek draait om gelijk en ongelijk, hoe vaster de relatie vaak komt te zitten.
Daarom kiezen wij in ons werk regelmatig een andere ingang. Niet de vraag wie gelijk heeft, maar de vraag wat er in de relatie wordt gedragen en door wie. Of anders gezegd: iets van jezelf bij de ander leggen, of iets overnemen van een ander wat niet van jou is.
In relaties gebeurt het vaak dat iemand, meestal onbewust en met goede intenties, iets van zichzelf bij de ander neerlegt. Dat kan gaan over verantwoordelijkheid, initiatief, zorg, stevigheid of juist kwetsbaarheid. Niet omdat iemand dat bewust besluit, maar omdat het in de loop van de tijd zo is gegroeid.
Wat we daarbij steeds opnieuw zien, is dat dit effect heeft op de relatie. De samenwerking kan zwaar aanvoelen, gesprekken verlopen stroever of er ontstaat afstand. Soms is er irritatie, soms onduidelijkheid, soms simpelweg het gevoel dat het contact niet meer vanzelf gaat.
De vraag die wij dan onderzoeken, is niet of dit goed of fout is, maar wat er gebeurt wanneer iemand weer terug neemt wat van hem of haar is, en teruggeeft wat eigenlijk bij de ander hoort.
Twee voorbeelden
Verantwoordelijkheid wegleggen
In werkrelaties zien we bijvoorbeeld leidinggevenden die steeds meer verantwoordelijkheid naar zich toe trekken, terwijl medewerkers zich terughoudend opstellen. In het onderzoek door de praktische systemische oefening uit te voeren wordt het zichtbaar. De medewerker heeft een deel van zijn eigen verantwoordelijkheid bij de leidinggevende neergelegd. Wanneer de medewerker dit deel; eigen verantwoordelijkheid, zich weer toe-eigent, verandert de dynamiek meteen. De leidinggevende ontspant en de medewerker neemt zichtbaarder positie in.
Opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap
In een project vervagen gaandeweg de rollen. De opdrachtgever gaat steeds inhoudelijker meedenken, terwijl de opdrachtnemer vaker om richting en besluiten vraagt. Beiden raken gefrustreerd.
Tijdens de oefening wordt zichtbaar dat het eigenaarschap voor de opdracht is verschoven. Wanneer de opdrachtgever weer de rol van opdrachtgever pakt en de opdrachtnemer eigenaar van de uitvoering, verandert de samenwerking. In het vervolg worden overleggen meer helder, verwachtingen explicieter en het contact rustiger.
De oefening: onderzoeken wat van wie is
Deze manier van werken maken wij zichtbaar met een eenvoudige oefening, die wij leerden in de praktijk van Leanne Steeghs en Philippe Bailleur. In deze oefening onderscheiden we vier posities in de ruimte:
- ik
- de ander
- dat deel van mij dat ik bij de ander heb gelegd
- dat deel van de ander dat bij mij ligt
Dit kan met mensen, maar ook met kaartjes of objecten op de grond. Door letterlijk te verplaatsen wat niet van jou is en terug te nemen wat van jou hoort te zijn, wordt vaak direct merkbaar wat er verandert. Mensen ervaren minder spanning, meer ruimte in hun lichaam en een andere houding in het contact.
Het gaat hierbij niet om analyseren of verklaren, maar om ervaren en waarnemen.
Het gedachtegoed op de achtergrond
Deze manier van kijken sluit aan bij een bredere traditie van werken met innerlijke delen, zoals onder andere beschreven in het werk van Ien van der Pol en vele anderen die hierover hebben geschreven. In onze benadering staat die theorie niet op de voorgrond, maar vormt zij wel een dragende onderlaag. Wat voor ons leidend is, blijft steeds de ervaring: wat verandert er in de relatie wanneer iedereen weer draagt wat van hem of haar is?
Tot slot
Wat wij in dit werk steeds opnieuw tegenkomen, is dat vastgelopen relaties zelden alleen over de inhoud gaan. Vaak gaat het over wat er ongemerkt is verschoven en wie onderweg meer is gaan dragen dan van hem of haar was.
Soms ontstaat beweging niet door overtuigen of oplossen, maar door zorgvuldig terug te geven wat niet van jou is en opnieuw in te nemen wat wel bij jou hoort.
Nog meer tips om hiermee aan de slag te gaan
- Sta stil bij terugkerende patronen in contact
Als gesprekken steeds op hetzelfde punt vastlopen, is dat vaak een signaal dat er iets onder de oppervlakte meespeelt dat aandacht vraagt. - Gebruik het lichaam als informatiebron
Let op spanning, onrust of terugtrekking in jezelf tijdens gesprekken. Het lichaam reageert vaak eerder dan het hoofd begrijpt wat er gebeurt. - Doe de oefening bewust en zonder haast
Neem de tijd om de vier posities neer te zetten en waar te nemen wat er verandert als iets wordt teruggegeven of teruggenomen. - Meer lezen:
Over werken met delen in jezelf: zoek het werk van Franz Ruppert en Ien van der Pol eens op. Bijvoorbeeld van Ruppert: My body, my trauma , my I en van Ien van der Pol: Coachen waar het pijn doet. - Persoonlijke coaching
Kom je er zelf even niet uit of wil je juist versnelling? Dan kan persoonlijke coaching jou helpen. Kijk eens bij Persoonlijke Ontwikkeling - Pas dit toe in teams en organisaties
Juist daar waar rollen en verantwoordelijkheden diffuus zijn geworden, kan deze manier van werken snel helderheid en ontspanning brengen. We gebruiken dit bijvoorbeeld ook in trainingen zoals: Team in Beweging - Nog meer praktische oefeningen
Van Dongen & Co heeft het boek ‘Van inzicht naar impact – inspiratie voor leiders’ uitgebracht. In dit boek staan korte bondige artikelen en bij ieder artikel een werkvorm – een oefening – die je in de praktijk kan brengen: Van Inzicht naar Impact
Christine Wijshake
Coach bij Van Dongen & Co
christine@vandongenenco.nl
Nieuwsbrief
Wil je op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief